علایم مزاجهای چهارگانه و انتخاب غذا.حجامت.زالو درمانی.

اموزشی و بهداشتی و سلامتی

 

مقاله نهم در شانزده باب است.

 باب اول: ریزش مو

اگر موهای سر، محاسن، ابروها و پلک‌ها ریزش کرد بیمار را مجبور به قی کردن کن تا معده‌اش پاک شود، پس از آن تأمل کن چنانچه بدن بیمار امتلاء داشته باشد و نبض وی عظیم و ادرارش سرخ یا زرد پُررنگ بود وی را فصد کن آنگاه تا زمان بهبودی حب ایارج میل کند و نان سفید مرغوب و گوشت‌های سبک استفاده کند و بیمار را از خوردن لبنیات، خرما و غذاهای شور و تیز و همچنین مباشرت جنسی پرهیز ده.

اما چنانچه علائم خون در بیمار آشکار نبود، فصد نکن بلکه فقط دستورات دیگر را اعمال کن.

اما درمان غلبة گرمی و نیز خشکی و شکستگی مو از راه تنقیه بدن و سر، امکان‌پذیر است و چنانچه خفیف شد بهتر است موها را ـ‌ اگر موی سر باشد‌ـ بتراشد و سر را با خطمی، بوره و برگ هلیله بشوید. از جمله راه‌های ریشه‌کنی موخوره مداومت بر روغن‌مالی هر شب است مگر آنکه مانعی در کار باشد.

 باب دوم: برطرف کردن کلف و نمش

چنانچه یکی از این عوارض به نحو مفرطی پیش آید، اگر بدن امتلاء داشته باشد فصد کن و جوشانده افتیمون و غاریقون بده و بر موضع عارضه، تخم تره‌تیزک مالش ده تا پوست وی را زخم کند و پوست مرده جدا گردد. پس از آن اگر زخم‌ها بهبودی یافت آثار آن با مالش بادام تلخ و روغن موم درمان می‌شود و علاوه بر آن خوردن غذاهای معتدل توصیه می‌شود.

 باب سوم: قوبا و سعفه

درمان را این‌گونه آغاز کند: فصد، جوشانده هلیله و اصلاح تغذیه. سپس موضع را با این دارو بمالد: هسته هلیله زرد و کابلی و نیز برگ پودر شده شیرین‌بیان را گرفته همراه با سرکه، روغن و موم بر روی موضع بمالد و غذای بیمار تلطیف شود.

 باب چهارم: بهق

چنانچه بیماری در مرحله اولیه (قبل از استحکام مرض) باشد برای نوع سفید آن درمان را با قی کردن توسط خربق سفید آغاز کند و برای نوع سیاه آن با ایجاد اسهال توسط خربق سیاه درمان را شروع کند.

در نوع خفیف آن کافی است بدن را تنقیه کند. برای سفید از لوغادیا و یا از ایارج جالینوس و برای سیاه آن رگ را فصد کند و جوشانده افتیمون استفاده کند. خوراکش را باید تلطیف کند و هر روز صبح به جز روز دارو گرفتن، ناشتا به گرمابه رود و بدن بیمار را با معجون تهیه شده از فلفل و عسل ماساژ دهد.

 باب پنجم: خارش

روزانه با استفاده از حبّ صبر، هلیله و مصطکی مزاج بیمار را به نحو ملایمی روان کند. چنانچه امتلائی در بدن بیمار مشاهده شود فصد کند و پس از آن دوباره مزاجش بنحو ملایم روان گردد چنانچه رگ‌هایش تنقیه شد دائما گرمابه رود و بدنش را با اُشنان سبز ماساژ دهد تا زمانی که بهبودی یابد همچنین خوراکش گوشت سبک یا نان مرغوب باشد و از شراب و مباشرت جنسی منع شود.

 باب ششم: آبله، سرخک، شری، حصف

درمان آبله و سرخک پس از ظهور علائم تب و بثورات، نوشیدن آب‌جو (ماءالشعیر) و میل کردن عدس پوست کنده و نوشیدن آب انار املس مخلوط با روغن گل است. چند قطره گلاب در چشمان بیمار چکانده شود، اگر مزاج بیمار روان شد آب آرد جو داده شود و عدس سرخ کرده آمیخته با آرد جو و شیره و رب میوه‌ها میل کند. پس از آنکه بثور نضج پیدا کرد با طرفا و برگ گل، دود داده شود و بر روی بستر بیمار پودر گل‌سرخ و مورد بپاشند و چنانچه تب بیمار فرو نشیند و مزاج وی سفت شود خوردن جوجه با آب‌غوره یا آب انار توصیه شود.

اما برای درمان عارضه شری کافی است بیمار در آب گرم بنشیند و خوراکش را تلطیف کند و چنانچه عارضه ادامه یابد و مقاوم گردد با فصد و استفاده از جوشانده هلیله درمان شود.

اما در مورد حصف (خشک‌ریزه یا جرب یابس) بهتر است برای درمانش آب سرد بر روی آن ریخته شود و با گلاب شستشو گردد.

 باب هفتم: زگیل‌ها

چنانچه یکی دو تا باشد با دواء حادّ سوزانده شود اما اگر بیش از آن بود ابتدا باید مزاج بیمار را با افتیمون روان کرد سپس آب‌پنیر (ماءالجبن) و پس از آن آب روغن سرکه همراه با جوشانده زردآلو داده شود.

 باب هشتم: دمل‌ها

برای درمان باید حُضُض خیس خورده در گلاب به مدت سه روز را بر روی دمل نگه دارند چنانچه بزرگ شود نضج پیدا می‌کند پس از آن مرهم تخم مرو[1] سفید و اسفرزه را کوبیده سپس انجیر را با شیر جوشانده و همه را با هم به خوبی مخلوط کنند تا یک دست شود آنگاه دمل را با آن ضماد کرده و مقداری روغن سرکه نیز به بیمار خورانده و ضماد شود.

 باب نهم: ورم اطراف ناخن

چنانچه تورمی در اطراف ناخن ایجاد شود بهترین کار فصد است و اگر مانعی برای فصد وجود داشت، خوراک بیمار تلطیف شده و مقدار آن نیز کم شود. بعلاوه پنبه آغشته به روغن بنفشه بر روی ناخن بکشد و مدام انگشتان خود را در روغن بنفشه فرو برد، اگر در موضع تورم، نقطه سفیدی ظاهر شد انگشتان را با شرابِ گرم و روغن کنجد ضماد کنند.

 باب دهم: پوسته کردن عصب و سرانگشتان

اگر شقاق آشکار و باز بود این درمان کافی است: عنبر خام را گرفته و شقاق را با آن بسته سپس یک برگ از کاغذ روی آن گذاشته تا ترمیم شود. اما اگر شقاق سطحی بود روغن، موم و کتیرای سوده روی آن بمالد.

 باب یازدهم: سوختگی

در صورت سوختگی روغن گل خام بر روی موضع مالیده شود تا از شدت سوزش آن کم شود سپس روی آن برگ گل بپاشند، این کار کفایت می‌کند. اما چنانچه جراحت و ترشح دارد برای درمانش استفاده از ترکیب مرداسنگ سبز، روغن و موم کفایت استفاده کنند.

 باب دوازدهم: مسمومیت

در مورد همه مسمومیت‌های خوراکی بهترین درمان در صورت بقای عامل سم در معده این موارد است: قی کردن با آب، خوردن شیر و کرة [حیوانی] تا پاک شدن معده.

اما اگر عامل سمی به روده‌ها برسد با ترکیبی از روغن‌ها حقنه شود و اگر در بدن منتشر شده باشد با اسهال خفیف خارج گردد.

اما تمام سخن در مورد هر نوع گزش سمی: باید مراقب بود تا محل گزش جوش نخورد و محل زخم با نمک و سیر و چربی ضماد شود تا از محل زخم چرک لازم خارج شده سپس با مرهم‌های مناسب درمان شود.

باب سیزدهم: فصد

فصد درمان بسیار مؤثری برای بدنهای درشت و افراد پرخور است[2]. رگهایی که معمولاً مورد فصد قرار می‌گیرند رگ‌های آرنج هستند، همه این رگ‌ها از ریشه واحدی نشأت می‌گیرند. فصد هر یک از این رگ‌ها می‌‌تواند جایگزین فصد دیگری باشد با این حال تفاوتی از این جهت دارند که اگر موضع بیماری در ناحیه سر باشد فصد قیفال نافع‌تر از فصد باسلیق است اگرچه فصد باسلیق هم به حد قیفال هم می‌رسد و چنانچه عارضه در قسمت پایین تنه باشد بالعکس است اگرچه فصد قیفال هم به حد فصد باسلیق می‌رسد. اما رگ اکحل ترکیبی از قیفال و باسلیق است و منافع هر دو رگ را دارد.

 باب چهاردهم: حجامت

حجامت خونگیری از بدن از طریق مکش و با قوه قهریه است و اثر آن ضعیف است.

موثرترین نوع حجامت، حجامت دو ساق است که برای عارضه‌های پایین‌تنه مفید است اما حجامت اخدعین، کتف‌ها و نقره برای بالاتنه مفید است چه اینکه حجامت سُرین برای عارضه‌های میانی بدن نافع است.

 باب پانزدهم: اسهال و حقنه

اسهال ملایم و معتدل یکی از اسباب سلامتی به حساب می‌آید و بر سه گونه است:

گونه‌ای از آن خلط بلغم را پاک می‌کند، این اسهال را با تربد، غاریقون، حب‌النیل، شحم‌حنظل و امثال آن ایجاد می‌کنند.

گونه‌ای دیگر برای پاکسازی خلط صفراست و با هلیله زرد، سقمونیا و امثال آن ایجاد می‌شود.

و گونه‌ای از آن برای پاکسازی سودا به کار می‌آید که با هلیله سیاه، افتیمون، بسفایج، اسطوخودس و امثال آن، ایجاد می‌شود.

حقنه نیز برای پاکسازی سریع شکم و روده‌ها به کار می‌آید.

 باب شانزدهم: قی

قی کردن دو نوع است: یکی از طریق دارو که در این نوع، قی کردن قوی که جایگزین اسهال است رخ می‌دهد و بیشتر با خربق سفید و جوزالقئ انجام می‌شود. این نوع قی کردن خطرناک است زیرا چه بسا باعث خفه شدن فرد و مرگ او می‌شود.

نوع دیگری از قی کردن با انواع خوراکی‌ها و داروهای هم‌قوة خوراکی‌ها صورت می‌گیرد. این نوع قی کردن برای پاکسازی معده و اندامهای مجاور مثل سر، طحال و امعای متصل به پایین معده بکار می‌رود.

 

   + فرزانه (ربابه)دریاباری ; ٢:۳۸ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/٦/۱۸
comment نظرات ()